Κοινωνική λειτουργός, πολιτικός επιστήμονας, σύμβουλος καθηγήτρια στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο
"Η εμπειρία από το τμήμα Κοινωνικής Εργασίας ΠΑΓΝΗ δείχνει ότι η άμβλωση δεν είναι μόνο ένα ιατρικό ζήτημα, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη και κοινωνική διαδικασία που απαιτεί σεβασμό και υποστήριξη."
Μετά από 35 χρόνια υπηρεσίας στο ΠΑΓΝΗ, θεωρώ χρέος μου να μοιραστώ πώς η Κοινωνική Εργασία μπορεί να στηρίξει έμπρακτα τις γυναίκες σε μια από τις πιο δύσκολες στιγμές τους…
Με αφορμή τον δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει το τελευταίο διάστημα στα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας για τις αμβλώσεις στην Ελλάδα, καταθέτω την επαγγελματική μου εμπειρία για το θέμα από το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου (ΠΑΓΝΗ), καθώς υπηρέτησα ως Προϊσταμένη Κοινωνικής Εργασίας στο ΠΑΓΝΗ. Η διακοπή κύησης είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα που απαιτεί ενσυναίσθηση, επιστημονική αρτιότητα και πάνω από όλα σεβασμό στην αυτονομία της γυναίκας.
Στο ΠΑΓΝΗ, στο τμήμα Κοινωνικής Εργασίας, είχαμε στοχεύσει στο βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο προσέγγισης και στη διεπιστημονική συνεργασία σχεδόν από την έναρξη της λειτουργίας της Γυναικολογικής-Μαιευτικής κλινικής ΠΑΓΝΗ με το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Είχαμε καταφέρει το τμήμα Κοινωνικής Εργασίας να δέχεται παραπομπή για όλα αυτά τα περιστατικά (στην αρχή χειρόγραφα και κατόπιν μέσα από το σύστημα Amedline) και υπήρχε πάντα σύνταξη έκθεσης κοινωνικού λειτουργού. Στόχος μας δεν ήταν η τυπική διεκπεραίωση, αλλά η παροχή ουσιαστικής ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και ενημέρωσης, σε ένα πλαίσιο σεβασμού και εμπιστευτικότητας της γυναίκας καθώς ο ρόλος μας ήταν καθοριστικός στη υποστήριξη και διαχείριση του περιστατικού.
Οι Προκλήσεις και οι Αντιδράσεις
Ωστόσο, η πορεία αυτή δεν ήταν πάντα χωρίς εμπόδια. Συχνά ερχόμασταν αντιμέτωποι με τη δυσκολία ορισμένων γιατρών, οι οποίοι, επικαλούμενοι προσωπικές πεποιθήσεις ή μέσω μιας αρνητικής στάσης, προσπαθούσαν να αποφύγουν τη διαδικασία της άμβλωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ρόλος του Κοινωνικού Λειτουργού ήταν ακόμα πιο καθοριστικός: οφείλαμε να διασφαλίσουμε ότι τα προσωπικά "πιστεύω" του ιατρικού προσωπικού δεν θα γίνονταν τροχοπέδη στο νόμιμο δικαίωμα της γυναίκας. Η παρέμβασή μας λειτουργούσε ως δικλείδα ασφαλείας, ώστε η γυναίκα να μην έρχεται αντιμέτωπη με την απόρριψη ή την καθυστέρηση που θα έθετε σε κίνδυνο την υγεία και την ψυχολογία της.
Το Νομικό Πλαίσιο και η Υποχρέωση της Πολιτείας
Η άμβλωση (τεχνητή διακοπή της εγκυμοσύνης) είναι νόμιμη και ρυθμίζεται από τον Νόμο 1609/1986 και το άρθρο 304 του Ποινικού Κώδικα. Σύμφωνα με τη νομοθεσία,
η πολιτεία έχει την υποχρέωση:
- Να εξασφαλίζει ασφαλή περίθαλψη σε οργανωμένες νοσηλευτικές μονάδες.
- Να προάγει την ενημέρωση για τον οικογενειακό προγραμματισμό, αναδεικνύοντας ότι η διακοπή κύησης είναι μια ιατρική πράξη και όχι μέθοδος αντισύλληψης.
Ο Πολυδιάστατος Ρόλος της Κοινωνικής Εργασίας
Τα τμήμα Κοινωνικής Εργασίας του ΠΑΓΝΗ εστίαζε στα εξής:
- Ψυχοκοινωνική Στήριξη: Σε ασφαλή χώρο υποδοχής χωρίς κριτική, αξιολογώντας τις ατομικές ανάγκες και αξιολογώντας τα δεδομένα της κάθε γυναίκας (π.χ. κακοποίηση, οικονομική δυσπραγία), πάντα με τη σύμφωνη γνώμη της.
- Ενημέρωση & Συμβουλευτική: Πριν από την επέμβαση, η έγκυος ενημερωνόταν για τις εναλλακτικές μιας συνεχιζόμενης κύησης, καθώς για τις κοινωνικές παροχές, διασφαλίζοντας ότι η απόφασή της ήταν προϊόν ελεύθερης βούλησης.
- Προστασία Ανήλικων & Ευάλωτων Ομάδων: Μεσολάβηση για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων ανηλίκων ή γυναικών σε χρήση ουσιών, συνεργαζόμενοι με φορείς όπως το ΚΕΘΕΑ ή την Εισαγγελία Ανηλίκων όπου χρειαζόταν.
- Διαχείριση Οικογενειακού Περιβάλλοντος: Συνεργασία με τους γονείς ή τους συντρόφους να διαχειριστούν τον πανικό τους, με υποστήριξη, ενώ προστατεύονταν η γυναίκα από κάθε μορφή εξαναγκασμού.
Κλείνοντας, η εμπειρία μου στο ΠΑΓΝΗ έδειξε ότι όταν η ιατρική «συναντά» την Κοινωνική Εργασία, η γυναίκα δεν είναι μόνη. Παρά τις δυσκολίες και τις εσωτερικές αντιστάσεις του συστήματος, η υποστήριξη στο νόμιμο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματος είναι δείκτης πολιτισμού για την κοινωνία μας. Η διεπιστημονική προσέγγιση μετατρέπει μια δύσκολη στιγμή σε μια διαδικασία φροντίδας, ασφάλειας και σεβασμού στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
